|
İzin İsteme Adabı

İzin isteme âdâbı,
büyük ve küçüğün görevidir. İslam'da bunun özel yeri bulunmaktadır. Bu
yüzden Allah Teala bunu, asırlar ve nesiller devam ettikçe okunacak
ayetlerle hususi olarak açıklamıştır. Bu, aile ve cemiyet hayatında da
büyük bir önem taşımaktadır. Bundan dolayıdır ki, büyükleri bir yana Ebu
Safd el-Hudri gibi sahabenin küçükleri dahi bu âdabı biliyor ve
uyguluyordu.
Ubeyd b. Umeyr anlatıyor: Ebu Musa el Eş'ari, Ömer b. Hattab'ın
huzuruna çıkmak için izin istemişti. Sanki Hz. Ömer meşgul idi ki, ona
izin verilmedi. Bunun üzerine Ebu Musa geri döndü. Hz. Ömer işini
bitirince:
- Ben Abdullah b. Kays'ın (Ebu Musa'nın) sesini duymadım mı? Ona
müsaade edin! dedi. Hz. Ömer'e Ebu Musa'nın geri döndüğü söylenince,
derhal onu çağırttı. Ebu Musa:
- Biz bununla emrolunmuştuk, dedi. Hz. Ömer:
- Buna dair bana delil (beyyine) getireceksin! dedi. Ebu Musa da
ensarın meclisine giderek onlara sordu. Onlar:
- Bu konuda sana en küçüğümüz Ebu Said el-Hudri ancak şahitlik
edebilir, dediler. Bunun üzerine Ebu Musa, Ebu Saîd'i Hz. Ömer'in huzuruna
götürdü. Hz. Ömer:
- Rasûlüllah'ın (s.a.v.) emir ve talimatından bana gizli kalan mı
oldu? Çarşı ve pazarlarda alış-veriş yani, ticaret için çıkmak beni meşgul
etti, dedi.
Mü'minlerin emiri Hz. Ömer, girmesine izin verilmeyen bir şahsın,
hiç öfkelenmeden geri dönmesi gerektiğini unutmuştu. Bu hususta
Rasûlüllah'ın (s.a.v.) sünnetine şahitlik yapan ve hatırlatmada bulunan da
Ebu Said el-Hudri olmuştu. (475)
Kur'an-ı Kerim çocuğu izin istemeye alıştırmış, ana babanın bunu
çocuğuna öğretmesini emretmiş, bu konuda aşamalı ve pedagojik bir yol
izlemiştir. Ergenlik döneminden önce çocuk, ana babanın evlilik
hayatındaki üç uygunsuz vakitte kapıyı çalarak izin ister. Bu vakitler,
ana babanın (gecelik veya pijama gibi) özel kıyafetiyle bulunduğu uyku
vakitleri; şafak öncesi, öğle vakti ve yatsı sonrasıdır.
Allah Teala şöyle buyurur: "Ey iman edenler! Ellerinizin altında
bulunan (köle ve hizmetçileriniz) ve sizden henüz büluğa ermemiş olaplar,
sabah namazından önce, öğleyin soyunduğunuz vakit ve yatsı namazından
sonra (yanınıza gireceklerinde) sizden üç defa izin istesinler. Bunlar,
sizin açık bulunabileceğiniz üç vakittir. Bunların dışında ne sizin için,
ne de onlar için bir günah yoktur. Yanınızda dolaşırlar, birbirinizin
yanına girip çıkabilirsiniz. Allah ayetleri size işte böyle açıklar. Allah
bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir." (476)
Nihayet çocuk ergenliğe erişip mükellefiyet çağına girince, artık
her zaman evde ve evin dışında kapalı bulduğu kapıyı çalarak izin
istemekle emrolunur. Şu ayet bu noktaya işaret eder: "Çocuklarınız
ergenliğe erdikleri zaman, kendilerinden öncekilerin izin istedikleri gibi
izin istesinler. İşte Allah ayetlerini size böyle açıklar. Allah bilendir,
hüküm ve hikmet sahibidir." (477)
Rasulüllah (s.a.v.) nasıl izin isterdi? Kapıyı çalan insanın
aldığı vaziyet nasıl olmalıdır? Kapıya yüzünü mü, sırtını mı yoksa sağ
veya sol yanını mı çevirmelidir? Bu soruya cevap vermek için şu hadisi
zikretmek istiyoruz:
Abdullah b. Büsr'un rivayetine göre Rasûlüllah (s.a.v.) izin
istemek üzere kapıya geldiği zaman, yüzünü kapıya çevirmezdi. Sağ veya sol
yanım çevirirdi. Kendisine izin verilirse girer, aksi halde geri dönerdi.
(478)
Önder peygamber çocuklardan izin istiyor:
Şüphesiz hak haktır; büyük küçük ayrımı yapmaz. Vasıf, statü ve ünvanları
ne olursa olsun, sünnete uymak herkesin görevidir. İşte ümmetin komutanı
ve öğretmeni Peygamber (s.a.v.)... Büyüklerin ve küçüklerin içinde,
çocuğun hakkım bahis mevzu ederek onları irşad etmektedir.
Sehl b. Sâd (r.a.) anlatıyor: Rasulüllah'a bir içecek
getirilmişti, O da ondan içti. Sağında bir çocuk, solunda da yaşlılar
bulunuyordu. Rasulüllah (s.a.v.) çocuğa:
- Bunlara vermeme bana müsaade eder misin? dedi. Çocuk:
- Hayır, vallahi ya Rasulallah! Senden gelen nasibime hiçbir
kimseyi tercih edemem! dedi. Bunun üzerine Rasulüllah (s.a.v.) suyu ona
verdi.(479)
|